Exclusie oefenen: zo zie je snel welke figuur er niet bij hoort
Door de redactie van Denkniveau
Bijgewerkt 8 oktober 20264 min lezenFeiten gecontroleerd op 8 oktober 2026
Bij exclusie zie je vijf figuren. Vier volgen hetzelfde principe en één niet: welke figuur hoort er niet bij? Dit onderdeel zit in de MCT-H en de adaptieve MCT-A van NOA, de capaciteitentests die verschillende hogescholen voor de 21+ toets gebruiken, en je kunt het ook bij een sollicitatie tegenkomen. Hieronder probeer je het meteen zelf, met eigen, originele figuren en uitleg bij elk antwoord.
Probeer het zelf · Exclusie
Vraag 1 van 5
Welke figuur hoort er niet bij?
Benieuwd naar de andere zeven onderdelen? De gratis 21+ oefentest heeft er van elk één: acht vragen in 2 minuten en 15 seconden.
Zo ziet exclusie eruit in de test
Exclusie hoort bij de factor ruimtelijk inzicht, samen met componenten en spiegelbeelden. NOA noemt het ook "Logisch nadenken met plaatjes". De figuren betekenen niets; het gaat om een principe dat vier ervan delen. Dat kan te maken hebben met de vorm, de grootte, de lengte van lijnen, de plek van een stip of een combinatie van onderdelen. Volgens gepubliceerd onderzoek wordt exclusie verderop vooral moeilijker doordat de principes ingewikkelder worden.
- Per vraag
- 5 figuren
- Eén past niet bij het principe
- Antwoord
- 1 uit 5
- Online kies je met een rondje
- Tempo
- ± 14 seconden per vraag
- In onderzoek naar de MCT-M: 30 vragen in 7 minuten
- Score
- Aantal goed
- Geen aftrek voor een fout antwoord
De vragen staan van makkelijk naar moeilijk, met een eigen klok voor het onderdeel. Hoeveel vragen en minuten de MCT-H heeft, publiceert NOA niet; in onderzoek naar de MCT-M waren het 30 vragen in 7 minuten. Onze simulatie werkt met die aantallen. Voordat de klok loopt, krijg je voorbeelden en oefenvragen; volgens gepubliceerd onderzoek begint de test pas als je die goed hebt. Bij NHL Stenden zijn dat twee oefenvragen per onderdeel, en in onze simulatie werkt het net zo.
Exclusie zit in de acht onderdelen van De Haagse Hogeschool, in de vijf van NHL Stenden en in de MCT-A van Hogeschool Utrecht, waar je maximaal een minuut per vraag hebt.
In onze oefenvragen kom je onder meer deze principes tegen, van makkelijk naar moeilijk:
- een andere soort vorm, zoals vier vierhoeken en één driehoek;
- open of gesloten: één figuur heeft een opening in de lijn;
- het aantal stippen, of een stip binnen of buiten de vorm;
- twee lijnen die elkaar wel of niet kruisen, of die wel of niet evenwijdig lopen;
- een kleine vorm binnenin die wel of niet dezelfde soort is als de grote;
- vier keer dezelfde figuur gedraaid, en één keer gespiegeld;
- evenveel stippen als hoeken;
- drie rondjes van klein naar groot, met of juist tegen de klok in.
Exclusie oefenen: aanpak in stappen
- 1
Zoek wat vier figuren gemeen hebben
Kijk niet eerst naar de figuur die eruit springt, maar naar wat de meeste figuren delen. Wat het meest opvalt, is vaak juist afleiding.
- 2
Loop de kenmerken een voor een langs
Vorm, aantal, open of dicht, binnen of buiten, richting, lijnen. Tel waar het kan: hoeken, stippen, lijnen. Vraag je per kenmerk af: hebben vier figuren dit en één niet?
- 3
Laat je niet afleiden door ruis
Zijn alle vijf figuren net iets anders van grootte of stand, dan is dat meestal afleiding. Zoek een kenmerk dat vier figuren echt delen en dat één figuur apart zet.
- 4
Controleer je principe op alle vijf
Vier figuren moeten het volgen en precies één niet. Volgen er maar drie, zoek dan verder.
Zo ziet een uitgewerkt voorbeeld eruit:
Uitleg
- 1.Het principe: in vier figuren liggen de twee zwarte vakjes tegen elkaar aan: ze delen een zijde.
- 2.Figuur 3 heeft zwarte vakjes die elkaar alleen met een hoekpunt raken: die hoort er niet bij.
- 3.Het juiste antwoord is figuur 3.
Veelgemaakte fouten bij exclusie
- De opvallendste figuur kiezen. De grootste of de schuinste figuur is zelden het antwoord. Het gaat om het principe, niet om wat het eerst opvalt.
- Stoppen bij het eerste verschil. Elke figuur verschilt wel ergens in. Pas als vier figuren iets delen wat de vijfde mist, heb je het antwoord.
- Niet tellen. Stippen, hoeken en lijnen schat je makkelijk verkeerd. Tellen kost maar een paar seconden.
- Gedraaid en gespiegeld door elkaar halen. Een gedraaide figuur is dezelfde figuur in een andere stand. Een gespiegelde figuur is omgeklapt en dus anders. Dat verschil oefen je ook bij spiegelbeelden.
Tempo: ongeveer 14 seconden per vraag
Met 30 vragen in 7 minuten, zoals in het onderzoek naar de MCT-M, heb je gemiddeld 14 seconden per vraag. De eerste vragen kosten je maar een paar seconden; zo houd je tijd over voor de lastige principes aan het eind. Zie je na 20 seconden nog geen principe, kies dan de figuur die je het meest verdacht lijkt en ga door. Een fout kost niets, een open vraag levert niets op.
Herken je een principe snel, controleer het dan toch even op alle vijf figuren. Een snel maar fout antwoord kost je net zo veel als een open vraag.
Meer oefenen voor de 21+ toets
Oefen exclusie samen met componenten en spiegelbeelden: de drie figuuronderdelen vormen samen de factor ruimtelijk inzicht in je uitslag. Een plan voor alle acht onderdelen staat bij het oefenplan voor de 21+ toets.
In de oefenpas krijg je steeds nieuwe exclusievragen met uitleg, los of in de volledige simulatie in de vorm van de MCT-H. Doe je de 21+ toets bij NHL Stenden, dan oefen je de vijf onderdelen die zij gebruiken; voor Hogeschool Utrecht de adaptieve MCT-A. Je rapport geeft per onderdeel een indicatieve stanine en laat zien of je boven stanine 4 uitkomt. Je betaalt eenmalig €12,95 voor 7 dagen of €17,95 voor 30 dagen.
Over Denkniveau
Redactie Denkniveau
Onafhankelijke oefensite voor capaciteitentests
Denkniveau maakt eigen oefenvragen in de vorm van de capaciteitentests van Ixly, LTP en NOA. Feiten over tests, werkgevers en opleidingen zetten we alleen online met een openbare bron en een controledatum. Een fout gezien? Laat het ons weten, dan passen we de pagina aan.
Over Denkniveau · Redactiebeleid · Zo werkt onze test · Contact
Veelgestelde vragen
Wat is exclusie in een capaciteitentest?
Een onderdeel van de MCT-H en de MCT-A van NOA. Je ziet vijf figuren: vier volgen hetzelfde principe en één niet, en die ene kies je. NOA noemt het onderdeel ook “Logisch nadenken met plaatjes”.
Hoe vind je snel welke figuur er niet bij hoort?
Zoek eerst wat vier figuren gemeen hebben, niet wat het meest opvalt. Loop de kenmerken langs: vorm, aantal, open of dicht, binnen of buiten, richting. Zijn alle vijf net iets anders van grootte of stand, dan is dat meestal afleiding.
Hoeveel tijd heb je per vraag bij exclusie?
NOA publiceert dat voor de MCT-H niet. In gepubliceerd onderzoek naar de MCT-M waren het 30 vragen in 7 minuten, ongeveer 14 seconden per vraag. In de adaptieve MCT-A heb je maximaal een minuut per vraag.
Bij welke hogescholen krijg je exclusie?
Exclusie zit in de acht onderdelen van De Haagse Hogeschool, in de vijf onderdelen van NHL Stenden en in de adaptieve MCT-A van Hogeschool Utrecht. Kijk in de informatie van je eigen hogeschool welke onderdelen je krijgt.
Bronnen
Zo kiezen en controleren we bronnen: redactiebeleid.
- MCT-H: capaciteitentest voor hoger niveau · NOA · 8 oktober 2026
- Voorbeeldvragen MCT-H (pdf) · NOA, via Hogeschool Rotterdam · 7 oktober 2026
- Voorbeeldvragen capaciteitentest 21+ (pdf) · NHL Stenden · 7 oktober 2026
- 21+ toelatingsonderzoek · NHL Stenden · 7 oktober 2026
- Selecteren op cognitieve capaciteiten, Gedrag & Organisatie 31(4), 2018 (aantallen en tijden van de MCT-M) · Van Breemen, Van den Berg en Beerepoot · 8 oktober 2026
- Onderzoeksrapport over testbias in de MCT-M (scoring en twee-antwoordvragen) · KU Leuven (Meulders e.a., 2005) · 8 oktober 2026
- Brochure 21+ toelatingsonderzoek · De Haagse Hogeschool · 7 oktober 2026
- MCT-A: adaptieve capaciteitentest · NOA · 7 oktober 2026
Denkniveau is een onafhankelijke aanbieder van oefenmateriaal en is niet verbonden aan, gesponsord door of goedgekeurd door Ixly B.V., LTP of NOA. Ixly, LTP en NOA zijn merken van hun eigenaars; de namen van hun tests (zoals ACT, Cognitive Ability Pro, G-test, MCT-H en MCT-A) gebruiken we alleen om naar die tests te verwijzen. Onze oefenvragen zijn zelf ontwikkeld en onze scores zijn indicatief.
Gratis oefenplan
5 dagen, 5 mails. Elke dag beter voorbereid.
Elke ochtend één korte les over de 21+ toets van NOA, met een aanpak die je meteen kunt toepassen. Van woordrelaties tot de toetsdag zelf.
- 1Zo werkt de 21+ toets van NOA
- 2Taal: woordrelaties en analogieën
- 3Cijfers: rekenen en reeksen
- 4Figuren: exclusie, spiegelen, componenten
- 5Tempo, controleren en de toetsdag