21+ toets universiteit: zo werkt het colloquium doctum op het wo
Door de redactie van Denkniveau
Bijgewerkt 12 november 20265 min lezenFeiten gecontroleerd op 8 oktober 2026
Ook universiteiten laten je zonder vwo-diploma toe als je 21 bent: dat heet colloquium doctum. Maar anders dan op het hbo maak je geen capaciteitentest. Je haalt per opleiding meestal drie tot vier vakken op vwo-niveau, via het staatsexamen, CCVX of Boswell-Bèta, en dat kost vaak een jaar. Een snellere route kan via het hbo lopen: met een hbo-propedeuse ben je bij een aantal universiteiten toelaatbaar.
- Leeftijd
- 21 jaar of ouder
- Meestal bij de start van het studiejaar (1 september)
- Wat je maakt
- Vwo-vakken per opleiding
- Meestal 3 tot 4 certificaten; geen capaciteitentest
- Waar
- Staatsexamen (DUO), CCVX, Boswell-Bèta, VAVO
- Soms een eigen toets van de universiteit
- Doorlooptijd
- 6 tot 12 maanden
- Volgens Tilburg University in bijna alle gevallen
- Eerste deadlines
- 1 november en 15 december 2026
- Leiden en de VU, voor een start in 2027
- Staatsexamen
- Aanmelden uiterlijk 31 december
- Bij DUO
Hoe werkt de 21+ toets op de universiteit?
Wie 21 jaar of ouder is en geen vwo-diploma (of hbo-propedeuse of hbo-diploma) heeft, kan via het colloquium doctum toegelaten worden. Elke universiteit en vaak elke opleiding bepaalt zelf welke vakken je moet laten zien. Die haal je meestal niet bij de universiteit zelf:
- Staatsexamen vwo bij DUO: losse vakken, met één examenperiode per jaar. Aanmelden kan van half oktober tot en met 31 december.
- CCVX en Boswell-Bèta: instituten waar je bètavakken zoals wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie haalt.
- VAVO: voortgezet onderwijs voor volwassenen, bij een roc.
- Eigen toetsen: een paar universiteiten toetsen zelf, zoals de wiskundetoets van Tilburg University en het examen van de rechtenfaculteit in Maastricht.
Geen van de dertien universiteiten in dit overzicht noemt een capaciteitentest zoals op het hbo. Je denkniveau laat je op de universiteit dus zien met vakken.
De 21+ route per universiteit
Stand 8 oktober 2026, zoals de universiteiten het zelf publiceren. Controleer de eisen altijd bij je opleiding: ze verschillen per opleiding en veranderen per jaar.
| Universiteit | Wat je laat zien | Kosten | Let op |
|---|---|---|---|
| Universiteit van Amsterdam | Vwo-certificaten per opleiding, bijvoorbeeld biologie, Engels en wiskunde bij Psychologie; wiskunde ook via het eigen Korteweg-de Vries Instituut | Niet vermeld | De eisen per opleiding staan elk jaar vanaf 1 oktober online |
| Vrije Universiteit Amsterdam | Toetsen op 6 vwo-niveau per opleiding, bijvoorbeeld Engels, Nederlands en geschiedenis bij Rechten | € 100 per studiejaar | Aanmelden en betalen uiterlijk 15 december 2026 voor 2027-2028 |
| Universiteit Utrecht | Een commissie bepaalt per kandidaat welke examens, vaak staatsexamens | Niet vermeld | Begin een jaar van tevoren; aanvraag vóór 1 oktober geeft uiterlijk 1 december bericht |
| Universiteit Leiden | Meestal 3 tot 4 landelijke vwo-examens, plus cv en motivatiebrief | Niet vermeld voor deze route | Aanmelden uiterlijk 1 november; het besluit is onbeperkt geldig |
| Erasmus Universiteit Rotterdam | Vwo-deelcertificaten per opleiding, bijvoorbeeld Nederlands, Engels en wiskunde C bij Psychologie | Niet vermeld | De EUR neemt geen eigen toetsen af; certificaten inleveren tot 1 augustus |
| Radboud Universiteit | Vwo-examens per opleiding, bijvoorbeeld drie bij Psychologie | Niet vermeld | Advies: in Studielink aanmelden tussen 1 oktober en 1 november |
| Rijksuniversiteit Groningen | Per faculteit: vwo-vakken, een eigen wiskundetoets (Economie en Bedrijfskunde) of twee vakken van de Open Universiteit (Rechten) | Niet vermeld | Geen centrale pagina meer; kijk bij je faculteit |
| Tilburg University | Per faculteit: een eigen wiskundetoets (Economics & Management), universitaire vakken (Law) of vwo-vakken | Law: € 282 per studiepunt | Wiskundetoets: één kans per kalenderjaar |
| Maastricht University | Rechten: eigen schriftelijk en mondeling examen; FASoS: Engelstalig examen; Psychologie: vwo-certificaten | Rechten en FASoS: € 100 | Rechten: examens op 12 en 26 mei 2027 |
| TU Delft | Vwo-vakken per opleiding en een gesprek met een commissie | Niet vermeld | Certificaten vóór 1 september |
| TU Eindhoven | Vwo-certificaat wiskunde B (minimaal 6), soms natuurkunde of scheikunde, plus Engels | Niet vermeld | Kopie uiterlijk 31 augustus |
| Universiteit Twente | Vwo-vakken per opleiding via CCVX, James Boswell of staatsexamen | Niet vermeld | Met een hbo-propedeuse ben je hier niet direct toelaatbaar |
| Wageningen University & Research | Minimaal 3 vwo-deelcertificaten, plus taaleisen | Niet vermeld | Studielink uiterlijk 15 juni |
Opvallend: bij de VU kost het toelatingsonderzoek zelf € 100, en daar komen de kosten van de examens bij. Bij Law in Tilburg betaal je per studiepunt; voor 18 studiepunten is dat ruim € 5.000.
“Deze toelatingsprocedure is bepaald niet makkelijk.”
De route via het hbo: vaak sneller
Een colloquium doctum op de universiteit kost veel tijd: Tilburg University noemt zes tot twaalf maanden. Er is een andere weg. Met een hbo-propedeuse (het eerste jaar van een hbo-opleiding) ben je bij een aantal universiteiten toelaatbaar:
- Direct of bijna direct: Tilburg University en Maastricht University noemen de hbo-propedeuse als toelaatbaar diploma. Bij de Erasmus Universiteit ben je ermee toelaatbaar, al stellen sommige opleidingen extra eisen. Bij Rechten in Utrecht en Rotterdam geeft een afgeronde hbo-propedeuse toegang.
- Met extra vakken: bij Leiden, de VU en de UvA vraagt Rechten met een hbo-propedeuse nog een vwo-certificaat Nederlands. De technische universiteiten en Wageningen vragen de vakken van het vwo-profiel, zoals wiskunde B.
- Niet direct: de Universiteit Twente zegt dat je met een hbo-propedeuse niet direct toelaatbaar bent.
Heb je straks je hbo-bachelor en wil je alsnog een wo-master doen, dan loopt de route vaak via een pre-master. Bij de VU begint die met een bindend assessment van NOA, met een capaciteitentest; zie pre-masterassessment VU.
En voor het hbo is de 21+ toets bij de meeste hogescholen wél een capaciteitentest, die je in een paar weken goed kunt voorbereiden. Kijk in de 21+ toets per hogeschool welke test jouw hogeschool gebruikt.
Zo pak je het colloquium doctum aan
- 1
Kies je opleiding en lees de eisen
Zoek op de site van de opleiding naar "colloquium doctum" of "toelatingsonderzoek 21+". Noteer welke vakken je nodig hebt, op welk niveau, en bij welke instituten ze geldig zijn. De VU, Radboud en Twente accepteren bijvoorbeeld niet elk instituut voor elke opleiding.
- 2
Let op de vroege deadlines
Voor een start in september 2027 moet je bij Leiden uiterlijk 1 november 2026 aangemeld zijn en bij de VU uiterlijk 15 december 2026. Voor het staatsexamen meld je je uiterlijk 31 december aan bij DUO.
- 3
Plan je vakken
Reken op zes tot twaalf maanden. Begin met het vak dat het meeste tijd kost, vaak wiskunde. Een tekort in een bètavak haal je meestal bij CCVX of Boswell-Bèta.
- 4
Lever alles op tijd in
Veel universiteiten willen je certificaten uiterlijk in juli of augustus hebben, zoals de EUR (1 augustus) en de TU Eindhoven (31 augustus). Wie te laat is, schuift een jaar op.
Hbo of universiteit?
Twijfel je? Het hbo is praktischer, de universiteit meer theoretisch en wetenschappelijk. Voor de toelating maakt het een groot verschil: op het hbo doe je bij de meeste hogescholen één testdag met een capaciteitentest, op de universiteit haal je losse vwo-vakken. Wil je eerst weten of je het denkniveau voor het hbo hebt, doe dan de gratis 21+ oefentest of lees over de capaciteitentest op wo-niveau.
Over Denkniveau
Redactie Denkniveau
Onafhankelijke oefensite voor capaciteitentests
Denkniveau maakt eigen oefenvragen in de vorm van de capaciteitentests van Ixly, LTP en NOA. Feiten over tests, werkgevers en opleidingen zetten we alleen online met een openbare bron en een controledatum. Een fout gezien? Laat het ons weten, dan passen we de pagina aan.
Over Denkniveau · Redactiebeleid · Zo werkt onze test · Contact
Veelgestelde vragen
Bestaat er een 21+ toets voor de universiteit?
Ja, het colloquium doctum. Ben je 21 of ouder en heb je geen vwo-diploma, hbo-propedeuse of hbo-diploma, dan kun je zo worden toegelaten. Anders dan op het hbo maak je geen capaciteitentest: je haalt per opleiding meestal drie tot vier vakken op vwo-niveau.
Waar haal je de vakken voor het colloquium doctum?
Meestal via het staatsexamen vwo bij DUO, of bij CCVX, Boswell-Bèta of het VAVO. Een paar universiteiten toetsen zelf, zoals Tilburg University met een eigen wiskundetoets en Maastricht University met een eigen examen bij Rechten.
Wat kost het colloquium doctum?
Dat verschilt. De VU vraagt € 100 per studiejaar voor het toelatingsonderzoek, en de examens van Rechten en FASoS in Maastricht kosten € 100. Daar komen de kosten van de examens of cursussen bij. De meeste universiteiten noemen geen bedrag.
Wat zijn de deadlines voor het colloquium doctum in 2026-2027?
Voor een start in september 2027 moet je bij Leiden uiterlijk 1 november 2026 aangemeld zijn en bij de VU uiterlijk 15 december 2026. Radboud adviseert aanmelden tussen 1 oktober en 1 november. Voor het staatsexamen meld je je uiterlijk 31 december aan bij DUO.
Kan ik met een hbo-propedeuse naar de universiteit?
Bij een aantal universiteiten wel. Tilburg en Maastricht noemen de hbo-propedeuse als toelaatbaar diploma, en bij Rechten in Utrecht en Rotterdam geeft hij toegang. Andere vragen extra vakken, zoals een vwo-certificaat Nederlands. Bij de Universiteit Twente ben je er niet direct mee toelaatbaar.
Bronnen
Zo kiezen en controleren we bronnen: redactiebeleid.
- UvA: colloquium doctum · Universiteit van Amsterdam · 8 oktober 2026
- VU: toelatingsonderzoek 21+ · Vrije Universiteit Amsterdam · 8 oktober 2026
- UU: niet het juiste diploma · Universiteit Utrecht · 8 oktober 2026
- Universiteit Leiden: toelatingseisen bachelors · Universiteit Leiden · 8 oktober 2026
- EUR: colloquium doctum · Erasmus Universiteit Rotterdam · 8 oktober 2026
- Radboud Universiteit: Rechtsgeleerdheid, toelating · Radboud Universiteit · 8 oktober 2026
- RUG: zonder toelatingsdiploma 21+ (Science and Engineering) · Rijksuniversiteit Groningen · 8 oktober 2026
- Tilburg University: colloquium doctum · Tilburg University · 8 oktober 2026
- Maastricht University: toelatingstoets colloquium doctum Rechten · Maastricht University · 8 oktober 2026
- TU Delft: check admission requirements · TU Delft · 8 oktober 2026
- TU Eindhoven: colloquium doctum · TU Eindhoven · 8 oktober 2026
- Universiteit Twente: colloquium doctum · Universiteit Twente · 8 oktober 2026
- WUR: colloquium doctum · Wageningen University & Research · 8 oktober 2026
Denkniveau is een onafhankelijke aanbieder van oefenmateriaal en is niet verbonden aan, gesponsord door of goedgekeurd door Ixly B.V., LTP of NOA. Ixly, LTP en NOA zijn merken van hun eigenaars; de namen van hun tests (zoals ACT, Cognitive Ability Pro, G-test, MCT-H en MCT-A) gebruiken we alleen om naar die tests te verwijzen. Onze oefenvragen zijn zelf ontwikkeld en onze scores zijn indicatief.
Gratis oefenplan
5 dagen, 5 mails. Elke dag beter voorbereid.
Elke ochtend één korte les over de 21+ toets van NOA, met een aanpak die je meteen kunt toepassen. Van woordrelaties tot de toetsdag zelf.
- 1Zo werkt de 21+ toets van NOA
- 2Taal: woordrelaties en analogieën
- 3Cijfers: rekenen en reeksen
- 4Figuren: exclusie, spiegelen, componenten
- 5Tempo, controleren en de toetsdag