Naar de inhoud

21+ toets universiteit: zo werkt het colloquium doctum op het wo

Door de redactie van Denkniveau

Bijgewerkt 12 november 20265 min lezenFeiten gecontroleerd op 8 oktober 2026

Ook universiteiten laten je zonder vwo-diploma toe als je 21 bent: dat heet colloquium doctum. Maar anders dan op het hbo maak je geen capaciteitentest. Je haalt per opleiding meestal drie tot vier vakken op vwo-niveau, via het staatsexamen, CCVX of Boswell-Bèta, en dat kost vaak een jaar. Een snellere route kan via het hbo lopen: met een hbo-propedeuse ben je bij een aantal universiteiten toelaatbaar.

Leeftijd
21 jaar of ouder
Meestal bij de start van het studiejaar (1 september)
Wat je maakt
Vwo-vakken per opleiding
Meestal 3 tot 4 certificaten; geen capaciteitentest
Waar
Staatsexamen (DUO), CCVX, Boswell-Bèta, VAVO
Soms een eigen toets van de universiteit
Doorlooptijd
6 tot 12 maanden
Volgens Tilburg University in bijna alle gevallen
Eerste deadlines
1 november en 15 december 2026
Leiden en de VU, voor een start in 2027
Staatsexamen
Aanmelden uiterlijk 31 december
Bij DUO

Hoe werkt de 21+ toets op de universiteit?

Wie 21 jaar of ouder is en geen vwo-diploma (of hbo-propedeuse of hbo-diploma) heeft, kan via het colloquium doctum toegelaten worden. Elke universiteit en vaak elke opleiding bepaalt zelf welke vakken je moet laten zien. Die haal je meestal niet bij de universiteit zelf:

  • Staatsexamen vwo bij DUO: losse vakken, met één examenperiode per jaar. Aanmelden kan van half oktober tot en met 31 december.
  • CCVX en Boswell-Bèta: instituten waar je bètavakken zoals wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie haalt.
  • VAVO: voortgezet onderwijs voor volwassenen, bij een roc.
  • Eigen toetsen: een paar universiteiten toetsen zelf, zoals de wiskundetoets van Tilburg University en het examen van de rechtenfaculteit in Maastricht.

Geen van de dertien universiteiten in dit overzicht noemt een capaciteitentest zoals op het hbo. Je denkniveau laat je op de universiteit dus zien met vakken.

De 21+ route per universiteit

Stand 8 oktober 2026, zoals de universiteiten het zelf publiceren. Controleer de eisen altijd bij je opleiding: ze verschillen per opleiding en veranderen per jaar.

UniversiteitWat je laat zienKostenLet op
Universiteit van AmsterdamVwo-certificaten per opleiding, bijvoorbeeld biologie, Engels en wiskunde bij Psychologie; wiskunde ook via het eigen Korteweg-de Vries InstituutNiet vermeldDe eisen per opleiding staan elk jaar vanaf 1 oktober online
Vrije Universiteit AmsterdamToetsen op 6 vwo-niveau per opleiding, bijvoorbeeld Engels, Nederlands en geschiedenis bij Rechten€ 100 per studiejaarAanmelden en betalen uiterlijk 15 december 2026 voor 2027-2028
Universiteit UtrechtEen commissie bepaalt per kandidaat welke examens, vaak staatsexamensNiet vermeldBegin een jaar van tevoren; aanvraag vóór 1 oktober geeft uiterlijk 1 december bericht
Universiteit LeidenMeestal 3 tot 4 landelijke vwo-examens, plus cv en motivatiebriefNiet vermeld voor deze routeAanmelden uiterlijk 1 november; het besluit is onbeperkt geldig
Erasmus Universiteit RotterdamVwo-deelcertificaten per opleiding, bijvoorbeeld Nederlands, Engels en wiskunde C bij PsychologieNiet vermeldDe EUR neemt geen eigen toetsen af; certificaten inleveren tot 1 augustus
Radboud UniversiteitVwo-examens per opleiding, bijvoorbeeld drie bij PsychologieNiet vermeldAdvies: in Studielink aanmelden tussen 1 oktober en 1 november
Rijksuniversiteit GroningenPer faculteit: vwo-vakken, een eigen wiskundetoets (Economie en Bedrijfskunde) of twee vakken van de Open Universiteit (Rechten)Niet vermeldGeen centrale pagina meer; kijk bij je faculteit
Tilburg UniversityPer faculteit: een eigen wiskundetoets (Economics & Management), universitaire vakken (Law) of vwo-vakkenLaw: € 282 per studiepuntWiskundetoets: één kans per kalenderjaar
Maastricht UniversityRechten: eigen schriftelijk en mondeling examen; FASoS: Engelstalig examen; Psychologie: vwo-certificatenRechten en FASoS: € 100Rechten: examens op 12 en 26 mei 2027
TU DelftVwo-vakken per opleiding en een gesprek met een commissieNiet vermeldCertificaten vóór 1 september
TU EindhovenVwo-certificaat wiskunde B (minimaal 6), soms natuurkunde of scheikunde, plus EngelsNiet vermeldKopie uiterlijk 31 augustus
Universiteit TwenteVwo-vakken per opleiding via CCVX, James Boswell of staatsexamenNiet vermeldMet een hbo-propedeuse ben je hier niet direct toelaatbaar
Wageningen University & ResearchMinimaal 3 vwo-deelcertificaten, plus taaleisenNiet vermeldStudielink uiterlijk 15 juni

Opvallend: bij de VU kost het toelatingsonderzoek zelf € 100, en daar komen de kosten van de examens bij. Bij Law in Tilburg betaal je per studiepunt; voor 18 studiepunten is dat ruim € 5.000.

“Deze toelatingsprocedure is bepaald niet makkelijk.”
Bron: Universiteit Leiden: toelatingseisen bachelors · geraadpleegd 8 oktober 2026

De route via het hbo: vaak sneller

Een colloquium doctum op de universiteit kost veel tijd: Tilburg University noemt zes tot twaalf maanden. Er is een andere weg. Met een hbo-propedeuse (het eerste jaar van een hbo-opleiding) ben je bij een aantal universiteiten toelaatbaar:

  • Direct of bijna direct: Tilburg University en Maastricht University noemen de hbo-propedeuse als toelaatbaar diploma. Bij de Erasmus Universiteit ben je ermee toelaatbaar, al stellen sommige opleidingen extra eisen. Bij Rechten in Utrecht en Rotterdam geeft een afgeronde hbo-propedeuse toegang.
  • Met extra vakken: bij Leiden, de VU en de UvA vraagt Rechten met een hbo-propedeuse nog een vwo-certificaat Nederlands. De technische universiteiten en Wageningen vragen de vakken van het vwo-profiel, zoals wiskunde B.
  • Niet direct: de Universiteit Twente zegt dat je met een hbo-propedeuse niet direct toelaatbaar bent.

Heb je straks je hbo-bachelor en wil je alsnog een wo-master doen, dan loopt de route vaak via een pre-master. Bij de VU begint die met een bindend assessment van NOA, met een capaciteitentest; zie pre-masterassessment VU.

En voor het hbo is de 21+ toets bij de meeste hogescholen wél een capaciteitentest, die je in een paar weken goed kunt voorbereiden. Kijk in de 21+ toets per hogeschool welke test jouw hogeschool gebruikt.

Zo pak je het colloquium doctum aan

  1. 1

    Kies je opleiding en lees de eisen

    Zoek op de site van de opleiding naar "colloquium doctum" of "toelatingsonderzoek 21+". Noteer welke vakken je nodig hebt, op welk niveau, en bij welke instituten ze geldig zijn. De VU, Radboud en Twente accepteren bijvoorbeeld niet elk instituut voor elke opleiding.

  2. 2

    Let op de vroege deadlines

    Voor een start in september 2027 moet je bij Leiden uiterlijk 1 november 2026 aangemeld zijn en bij de VU uiterlijk 15 december 2026. Voor het staatsexamen meld je je uiterlijk 31 december aan bij DUO.

  3. 3

    Plan je vakken

    Reken op zes tot twaalf maanden. Begin met het vak dat het meeste tijd kost, vaak wiskunde. Een tekort in een bètavak haal je meestal bij CCVX of Boswell-Bèta.

  4. 4

    Lever alles op tijd in

    Veel universiteiten willen je certificaten uiterlijk in juli of augustus hebben, zoals de EUR (1 augustus) en de TU Eindhoven (31 augustus). Wie te laat is, schuift een jaar op.

Hbo of universiteit?

Twijfel je? Het hbo is praktischer, de universiteit meer theoretisch en wetenschappelijk. Voor de toelating maakt het een groot verschil: op het hbo doe je bij de meeste hogescholen één testdag met een capaciteitentest, op de universiteit haal je losse vwo-vakken. Wil je eerst weten of je het denkniveau voor het hbo hebt, doe dan de gratis 21+ oefentest of lees over de capaciteitentest op wo-niveau.

Over Denkniveau

Redactie Denkniveau

Onafhankelijke oefensite voor capaciteitentests

Denkniveau maakt eigen oefenvragen in de vorm van de capaciteitentests van Ixly, LTP en NOA. Feiten over tests, werkgevers en opleidingen zetten we alleen online met een openbare bron en een controledatum. Een fout gezien? Laat het ons weten, dan passen we de pagina aan.

Over Denkniveau · Redactiebeleid · Zo werkt onze test · Contact

Veelgestelde vragen

Bestaat er een 21+ toets voor de universiteit?

Ja, het colloquium doctum. Ben je 21 of ouder en heb je geen vwo-diploma, hbo-propedeuse of hbo-diploma, dan kun je zo worden toegelaten. Anders dan op het hbo maak je geen capaciteitentest: je haalt per opleiding meestal drie tot vier vakken op vwo-niveau.

Waar haal je de vakken voor het colloquium doctum?

Meestal via het staatsexamen vwo bij DUO, of bij CCVX, Boswell-Bèta of het VAVO. Een paar universiteiten toetsen zelf, zoals Tilburg University met een eigen wiskundetoets en Maastricht University met een eigen examen bij Rechten.

Wat kost het colloquium doctum?

Dat verschilt. De VU vraagt € 100 per studiejaar voor het toelatingsonderzoek, en de examens van Rechten en FASoS in Maastricht kosten € 100. Daar komen de kosten van de examens of cursussen bij. De meeste universiteiten noemen geen bedrag.

Wat zijn de deadlines voor het colloquium doctum in 2026-2027?

Voor een start in september 2027 moet je bij Leiden uiterlijk 1 november 2026 aangemeld zijn en bij de VU uiterlijk 15 december 2026. Radboud adviseert aanmelden tussen 1 oktober en 1 november. Voor het staatsexamen meld je je uiterlijk 31 december aan bij DUO.

Kan ik met een hbo-propedeuse naar de universiteit?

Bij een aantal universiteiten wel. Tilburg en Maastricht noemen de hbo-propedeuse als toelaatbaar diploma, en bij Rechten in Utrecht en Rotterdam geeft hij toegang. Andere vragen extra vakken, zoals een vwo-certificaat Nederlands. Bij de Universiteit Twente ben je er niet direct mee toelaatbaar.

Bronnen

Zo kiezen en controleren we bronnen: redactiebeleid.

  1. UvA: colloquium doctum · Universiteit van Amsterdam · 8 oktober 2026
  2. VU: toelatingsonderzoek 21+ · Vrije Universiteit Amsterdam · 8 oktober 2026
  3. UU: niet het juiste diploma · Universiteit Utrecht · 8 oktober 2026
  4. Universiteit Leiden: toelatingseisen bachelors · Universiteit Leiden · 8 oktober 2026
  5. EUR: colloquium doctum · Erasmus Universiteit Rotterdam · 8 oktober 2026
  6. Radboud Universiteit: Rechtsgeleerdheid, toelating · Radboud Universiteit · 8 oktober 2026
  7. RUG: zonder toelatingsdiploma 21+ (Science and Engineering) · Rijksuniversiteit Groningen · 8 oktober 2026
  8. Tilburg University: colloquium doctum · Tilburg University · 8 oktober 2026
  9. Maastricht University: toelatingstoets colloquium doctum Rechten · Maastricht University · 8 oktober 2026
  10. TU Delft: check admission requirements · TU Delft · 8 oktober 2026
  11. TU Eindhoven: colloquium doctum · TU Eindhoven · 8 oktober 2026
  12. Universiteit Twente: colloquium doctum · Universiteit Twente · 8 oktober 2026
  13. WUR: colloquium doctum · Wageningen University & Research · 8 oktober 2026

Denkniveau is een onafhankelijke aanbieder van oefenmateriaal en is niet verbonden aan, gesponsord door of goedgekeurd door Ixly B.V., LTP of NOA. Ixly, LTP en NOA zijn merken van hun eigenaars; de namen van hun tests (zoals ACT, Cognitive Ability Pro, G-test, MCT-H en MCT-A) gebruiken we alleen om naar die tests te verwijzen. Onze oefenvragen zijn zelf ontwikkeld en onze scores zijn indicatief.

Gratis oefenplan

5 dagen, 5 mails. Elke dag beter voorbereid.

Elke ochtend één korte les over de 21+ toets van NOA, met een aanpak die je meteen kunt toepassen. Van woordrelaties tot de toetsdag zelf.

Je krijgt 5 mails met oefentips en informatie over de oefenpassen. Afmelden kan altijd, met één klik. Privacy

  1. 1Zo werkt de 21+ toets van NOA
  2. 2Taal: woordrelaties en analogieën
  3. 3Cijfers: rekenen en reeksen
  4. 4Figuren: exclusie, spiegelen, componenten
  5. 5Tempo, controleren en de toetsdag