Heeft oefenen voor een capaciteitentest zin?
Door de redactie van Denkniveau
Bijgewerkt 1 oktober 20265 min lezenFeiten gecontroleerd op 1 oktober 2026
Ja, oefenen voor een capaciteitentest heeft zin, maar het maakt je niet slimmer. Volgens een grote meta-analyse scoren mensen bij een tweede afname gemiddeld ongeveer een kwart standaardafwijking hoger; onderzoekers noemen als verklaringen onder meer minder spanning, bekendheid met de vraagsoorten en betere teststrategieën. Ixly en LTP bieden zelf gratis oefenmateriaal aan, maar waarschuwen ook dat een goede oefenscore niets belooft over de test zelf.
Wat het onderzoek zegt
Een grote meta-analyse van Hausknecht en collega's uit 2007, in het Journal of Applied Psychology, bundelde 50 studies naar het maken van een capaciteitentest voor de tweede keer, met 107 groepen en in totaal 134.436 deelnemers. Gemiddeld lag de score bij de tweede afname 0,26 standaardafwijking hoger dan bij de eerste.
Een standaardafwijking is de gebruikelijke spreiding van scores. In percentielen komt de winst erop neer dat iemand die de eerste keer precies gemiddeld scoorde (percentiel 50), de tweede keer rond percentiel 60 uitkomt. De uitkomsten per situatie:
| Situatie | Gemiddelde winst in standaardafwijkingen |
|---|---|
| Tweede afname tegenover de eerste | 0,26 |
| Derde afname tegenover de tweede | 0,20 |
| Precies dezelfde test opnieuw | 0,46 |
| Een andere versie van de test | 0,24 |
| Training (coaching) tussen de afnames, 23 groepen | 0,70 |
| Geen training tussen de afnames | 0,24 |
Die getallen komen uit een andere situatie dan de jouwe. De studies liepen van 1921 tot 2005, ongeveer 90 procent van de tests was op papier en in groepen afgenomen, en de deelnemers waren vaak scholieren of studenten. Een adaptieve online test van nu is iets anders. Met training bedoelden de onderzoekers begeleiding gericht op de test, met een mediaan van 2,5 uur; zelf oefentests maken valt in hun indeling eerder onder training dan onder gewoon herhalen. Een belofte is die 0,70 toch niet: het getal komt uit weinig groepen, en de extra winst werd kleiner naarmate er meer uren training bij kwamen. Het zijn gemiddelden met grote verschillen tussen studies, geen voorspelling voor jou.
Een hogere score is niet hetzelfde als een hoger denkniveau
Lievens, Reeve en Heggestad onderzochten in 2007 hoe 941 kandidaten een capaciteitentest maakten die echt meetelde. Bij de herhaalde afname mat de test minder algemene intelligentie en meer geheugen. In dat onderzoek verloor de test daardoor zijn voorspellende waarde. De extra punten hadden dus deels met geheugen te maken, en minder met redeneren.
Een ander onderzoek (Jendryczko en collega's, 2019) keek naar spanning. Bij een matrixtest die zeven keer werd afgenomen, zat de grootste winst bij de tweede keer. Precies toen zat spanning de prestatie een stuk minder in de weg. Tot de vierde keer kwam er nog wat bij, steeds minder.
Wat Ixly en LTP zelf over oefenen zeggen
Ixly schrijft in de handleiding van de ACT dat kandidaten niet hoeven te oefenen, maar dat het wel mag: de instructie, met per onderdeel een voorbeeld en oefenvragen, geeft genoeg informatie om de test goed te maken. Vooraf antwoorden verzamelen levert weinig op: door het adaptieve karakter en de grote vragenbank krijgt niet iedereen dezelfde vragen.
Op zijn website geeft Ixly deze raad:
“…is het belangrijker om te leren hóe je de test aanpakt, dan een specifieke test te leren of veel testen te maken.”
Ixly waarschuwt er ook bij dat oefentests vaak makkelijker zijn dan de test zelf, met minder tijdsdruk en een minder strenge vergelijking, en dat oefensites je een goed gevoel willen geven. Die waarschuwing geldt ook voor ons. Daarom noemen we elke score op Denkniveau indicatief, en staat op onze methode precies hoe we rekenen en waar de grenzen liggen. Ixly biedt daarnaast zelf gratis oefentests aan.
LTP heeft een eigen oefensite met uitleg, uitgewerkte voorbeelden, oefenopgaven met toelichting, veelgemaakte fouten en proeftests met een tijdslimiet. Volgens LTP is een assessment meestal meer dan een paar tests, maar zijn de tests wel het deel waarop je je goed kunt voorbereiden. Let op: in het assessment kun je ook andere vormen van tests krijgen dan op de oefensite.
LTP waarschuwt ook dat betaalde oefensites soms de naam van LTP noemen zonder dat LTP eraan heeft bijgedragen. Dat geldt ook voor Denkniveau: we zijn onafhankelijk van Ixly en LTP.
Wat oefenen wél voor je doet
- Je kent de vraagsoorten. Je hoeft tijdens de test niet meer uit te zoeken hoe een cijferreeks of een matrix werkt. Dat is precies wat de onderzoekers met bekendheid bedoelen.
- Je kent het tempo. Bij de ACT heb je 45 seconden per vraag; in de G-test van LTP één klok van 20 minuten voor 50 vragen. Wie dat tempo al eens heeft gevoeld, schrikt er in de test minder van.
- Je hebt een aanpak. Bij cijferreeksen eerst de verschillen, bij figuren rij voor rij wegstrepen, bij LTP overslaan en aan het eind alles invullen, want een fout antwoord kost daar niets.
- Je bent rustiger. Het onderzoek naar spanning hierboven wijst erop dat vooral de eerste herhaling winst geeft, samen met minder last van spanning.
Wat oefenen niet doet
- Je denkvermogen veranderen. Dit onderzoek laat niet zien dat een paar weken oefenen je redeneervermogen zelf verandert. Bij Lievens en collega's kwamen de extra punten juist deels uit geheugen.
- Antwoorden laten onthouden. In een adaptieve test met een grote vragenbank krijg je andere vragen dan in je oefening. De grote winst bij precies dezelfde test uit de tabel geldt dan niet.
- Een uitslag beloven. Werkgevers leggen hun eigen grens, en je score heeft altijd een marge. Maak je de test thuis, dan kan een organisatie je score later controleren met een verificatietest.
- Eindeloos doorgaan. In de meta-analyse werd de extra winst per keer kleiner, en bij training gold hoe meer uren, hoe minder er per uur bij kwam.
En pas op dat je niet in een baan belandt die meer vraagt dan je aankunt. Oefenen is bedoeld om te laten zien wat je kunt, zonder dat vorm of tempo je in de weg zitten.
Zo oefen je zinvol
- Leer per vraagtype de aanpak, niet losse antwoorden. Begin bijvoorbeeld bij de 12 patronen van cijferreeksen.
- Oefen met de tijd van je eigen test: 45 seconden per vraag bij de ACT, één klok bij de G-test.
- Doe een paar volledige simulaties en loop elke fout na. Weet dat je bij een adaptieve test vaak maar de helft goed hebt.
- Stop op tijd en kom uitgerust. Een schema per dag of per week vind je in de oefenplannen voor één week en vier weken.
Hoe je je op de rest van een assessment voorbereidt, zoals het gesprek en het rollenspel, lees je bij assessment oefenen.
Over Denkniveau
Redactie Denkniveau
Onafhankelijke oefensite voor capaciteitentests
Denkniveau maakt eigen oefenvragen in de vorm van de capaciteitentests van Ixly, LTP en NOA. Feiten over tests, werkgevers en opleidingen zetten we alleen online met een openbare bron en een controledatum. Een fout gezien? Laat het ons weten, dan passen we de pagina aan.
Over Denkniveau · Redactiebeleid · Zo werkt onze test · Contact
Veelgestelde vragen
Kun je je IQ verhogen door te oefenen voor een capaciteitentest?
Je score kan stijgen, maar dat betekent niet dat je denkvermogen is gestegen. In een studie onder 941 kandidaten mat een tweede afname minder algemene intelligentie en meer geheugen dan de eerste. Oefenen helpt vooral om te laten zien wat je al kunt.
Hoeveel hoger scoor je na oefenen voor een capaciteitentest?
Volgens een meta-analyse van 50 studies gemiddeld ongeveer een kwart standaardafwijking bij een tweede afname: van percentiel 50 naar ongeveer percentiel 60. Het gaat om gemiddelden uit vooral oudere papieren tests. Voor jou kan het meer of minder zijn, en een belofte is het niet.
Is oefenen voor een capaciteitentest valsspelen?
Nee. Ixly en LTP bieden zelf gratis oefenmateriaal aan. Valsspelen is de test door een ander laten maken of tijdens de test hulp gebruiken. Maak je een test thuis, dan kan een organisatie je score later controleren met een verificatietest.
Wat zegt Ixly zelf over oefenen?
In de handleiding van de ACT staat dat oefenen niet nodig is, maar wel mag: de instructie met een voorbeeld en oefenvragen geeft genoeg informatie. Op zijn site raadt Ixly aan vooral te leren hoe je een test aanpakt, en waarschuwt het dat oefentests vaak makkelijker zijn dan de test zelf.
Heeft het zin om dezelfde oefentest vaak te herhalen?
Weinig. Bij precies dezelfde test stijgen scores sneller, maar dat komt waarschijnlijk vooral door geheugen. In een adaptieve test met een grote vragenbank krijg je andere vragen. Oefen daarom met steeds nieuwe vragen en leer per vraagtype de aanpak.
Bronnen
Zo kiezen en controleren we bronnen: redactiebeleid.
- Hausknecht, Halpert, Di Paolo & Moriarty Gerrard: Retesting in selection: a meta-analysis of coaching and practice effects for tests of cognitive ability (Journal of Applied Psychology 92, 373–385) · American Psychological Association · 1 maart 2007
- Retesting in selection: auteursversie van hetzelfde artikel, met de uitkomsten per subgroep · Cornell University (eCommons) · 1 oktober 2026
- Lievens, Reeve & Heggestad: An examination of psychometric bias due to retesting on cognitive ability tests in selection settings (Journal of Applied Psychology 92, 1672–1682) · American Psychological Association · 1 november 2007
- Jendryczko, Scharfen & Holling: The impact of situational test anxiety on retest effects in cognitive ability testing (Journal of Intelligence 7, 22) · MDPI · 23 september 2019
- Handleiding ACT Algemene Intelligentie (V4, 2020) · Ixly · 1 februari 2020
- Assessment oefenen (oefentests zijn vaak makkelijker dan de test zelf) · Ixly · 1 oktober 2026
- Voor de kandidaat: gratis oefentests en tips · Ixly · 1 oktober 2026
- Kan ik oefenen voor een assessment? · LTP · 1 oktober 2026
- Oefensite voor deelnemers (introductie, niveaukeuze en proeftests) · LTP · 1 oktober 2026
- Toelichting bij de analytische tests (scoring: aantal goed, tijdsdruk) · LTP · 1 oktober 2026
Denkniveau is een onafhankelijke aanbieder van oefenmateriaal en is niet verbonden aan, gesponsord door of goedgekeurd door Ixly B.V., LTP of NOA. Ixly, LTP en NOA zijn merken van hun eigenaars; de namen van hun tests (zoals ACT, Cognitive Ability Pro, G-test, MCT-H en MCT-A) gebruiken we alleen om naar die tests te verwijzen. Onze oefenvragen zijn zelf ontwikkeld en onze scores zijn indicatief.
Gratis oefenplan
5 dagen, 5 mails. Elke dag beter voorbereid.
Elke ochtend één korte les met een aanpak die je meteen kunt toepassen. Van de eerste cijferreeks tot de testdag zelf.
- 1Zo werkt de test
- 2Cijferreeksen
- 3Figurenreeksen
- 4Analogieën en tijdsdruk
- 5De testdag zelf